3 mei 2016
Eigendomsvoorbehoud en pandrecht

Kledingwinkel HoutBrox werd half april door de rechtbank ‘s-Hertogenbosch failliet verklaard. Dit is de zoveelste toevoeging aan een lange rij van winkelketens die de afgelopen jaren failliet zijn gegaan, zoals recent nog V&D, Aktiesport en Perry Sport. Dit soort winkelketens houden een grote voorraad aan. Dat maakt ze moeilijk te financieren. Een deel van de voorraad wordt in zo’n geval vaak gefinancierd met eigen vermogen, een deel door middel van een leverancierskrediet en een deel door middel van een krediet bij de bank. Vanzelfsprekend willen ze allemaal de zekerheid dat het verstrekte krediet aan hen wordt terugbetaald.

Banken verkrijgen die zekerheid doorgaans door middel van (onder meer) het vestigen van een zogeheten (stil) pandrecht op de voorraad. Leveranciers bedingen meestal een eigendomsvoorbehoud. Zij leveren de zaken aan de koper, maar de eigendom ervan gaat nog niet meteen op de koper over. Dat gebeurt pas op het moment dat de koopprijs van de zaken is voldaan. Vaak gaat het dan zelfs om een (uitgebreider) eigendomsvoorbehoud dat blijft rusten op alle geleverde zaken, totdat alle vorderingen ten aanzien van alle geleverde zaken en in de toekomst nog te leveren zaken zijn voldaan.

Bij dit laatste uitgebreidere eigendomsvoorbehoud doet zich een probleem voor. Het is op dit moment onduidelijk of de zaken die onder zo’n eigendomsvoorbehoud zijn geleverd (door middel van het vestigen van een zogeheten (stil) pandrecht op die zaken) alvast in onderpand kunnen worden gegeven aan de bancaire financier tot zekerheid van de terugbetaling van het verstrekte krediet.

Bij zo’n uitgebreider eigendomsvoorbehoud gaat de eigendom van de geleverde zaak niet over op de koper op het moment dat de koopprijs van de betreffende zaak wordt voldaan. Het eigendomsvoorbehoud blijft in stand totdat alle vorderingen ten aanzien van alle geleverde zaken en in de toekomst nog te leveren zaken zijn voldaan. Een alvast gevestigd pandrecht ten gunste van de bank komt misschien niet tot stand. Dat kan mogelijk pas tot stand komen op het moment dat de koper eigenaar wordt van de zaak. De voorraad kan hierdoor mogelijk niet alvast aan de bank worden verpand tot zekerheid van de terugbetaling van het bancaire krediet. De bank zal daarom terughoudender zijn om winkelketens met hoge voorraadposities te financieren. Gaat de winkelketen failliet, dan heeft de bank geen pandrecht op de voorraad. De bank kan zich dan niet meer op voorraad verhalen voor de vordering als gevolg van het verstrekte bancaire financiering.

Op dit moment ligt bij de Hoge Raad een zaak voor waarin het gaat om de vraag of en op welke wijze een koper onder eigendomsvoorbehoud zijn aanspraak ten aanzien van de geleverde zaak kan verpanden aan een (bancaire) financier, zodat de hiervoor geschetste problematiek in het geval van zijn faillissement niet speelt.

De Advocaat-Generaal (A-G) bij de Hoge Raad heeft onlangs in zijn conclusie in deze zaak aan de Hoge Raad geadviseerd. Hij meent dat het wel mogelijk is om onder eigendomsvoorbehoud geleverde zaken te verpanden. De bank kan er dan voor kiezen om na het faillissement van een winkelketen de (restant)vorderingen van de leveranciers met een eigendomsvoorbehoud te voldoen. Betaling van de (restant)vorderingen valt volgens de A-G de voorraad dan in de failliete boedel, bezwaard met het pandrecht, zodat de bank zich erop kan verhalen. Daarvoor maakt het niet uit of de pandhouder, de curator of een derde de (restant)vorderingen betaalt.

Vanuit het perspectief van de (bancaire) financierbaarheid van winkelketens (en andere ondernemingen) met hoge voorraadposities of waardevolle inventariszaken is het zeer wenselijk dat de verpanding van onder eigendomsvoorbehoud geleverde zaken tot de juridische mogelijkheden behoort. Volgens de A-G is dat dus het geval. Als de Hoge Raad de A-G volgt, zal die uitspraak met groot gejuich in de financieringssector worden ontvangen.

Wordt dus vervolgd.

Heeft u als ondernemer en/of leverancier vragen over financieringen, zekerheden en/of eigendomsvoorbehoud, neemt u dan gerust contact op.

Contactinformatie
Janneke Braat, senior advocaat sectie Ondernemingen
braat@marxman.nl / telefoonnummer 033 450 8000

Maikel Snoeks, advocaat sectie Ondernemingen
snoeks@marxman.nl / telefoonnummer 033 450 8000